Polskie Towarzystwo Astrobiologiczne stworzyło dla uczniów i nauczycieli szkół ponadpodstawowych ogólnopolski projekt edukacyjny „AstroFarmer – od ogródka do Księżyca”, realizowany dzięki dotacji Ministerstwa Edukacji Narodowej w ramach programu „Odkrywcy”.

Wyobraźmy sobie ogródek, w którym – zamiast zwykłej ziemi – rośliny rosną na… regolicie księżycowym. Brzmi kosmicznie? Dokładnie! I właśnie do takiego projektu zakwalifikowali się uczniowie z Koła Naukowego „TechnoZONE”: Szymon Jagiełło, Kamil Lauzer, Krzysztof Kucharski i Michał Mikołajczak. Nie było łatwo, bo ilość miejsc w projekcie była ograniczona do 20 zespołów z całej Polski. Należało przedstawić pomysł na eksperyment dotyczący uprawy roślin w warunkach kosmicznych i opracować trzy zagadnienia z dziedziny biologii i technologii. Uczniowie musieli się przy tym wykazać wiedzą odnośnie zarządzania zasobami (np. wodą, przestrzenią, temperaturą), optymalizacji wydajności upraw i postępowania w warunkach awaryjnych. Opracowali rozwiązania organizacyjne dotyczące systemów upraw poza Ziemią, skupiając się na kompromisach i strategiach utrzymania funkcjonalnego systemu w trudnych warunkach kosmicznych.

W nagrodę nasi uczniowie otrzymali sprzęt laboratoryjny, dzięki któremu zrealizowali zaplanowane przez siebie eksperymenty. były one kontynuacją dwóch misji stratosferycznych, podczas których wysyłali na wysokość ponad 30 km nasiona różnych gatunków roślin. Po pobycie w skrajnych warunkach w stratosferze okazało się, że kiełkują i rozrastają się znacznie szybciej, niż próbki kontrolne. Obecne eksperymenty mają na celu potwierdzenie w ściśle kontrolowanych warunkach laboratoryjnych efektu przyspieszenia wegetacji roślin po stresie środowiskowym. Ale najważniejszym rezultatem prowadzonych prac ma być znalezienie decydującego czynnika, dzięki któremu rośliny rosną szybciej.

Uczniowie z TechnoZONE stworzyli specjalną komorę próżniową, która była ochładzana za pomocą suchego lodu do temperatury poniżej –60°C. W takich warunkach nasiona spędziły dwie godziny. Po wymrażaniu niemal w próżni, zostały poddane badaniom mikroskopowym, które wykazały mikropęknięcia na powierzchni nasion. Następnie zostały one rozsiane na specjalnym podłożu i wstawione do growboxa – do ściśle kontrolowanego środowiska (oświetlenie, temperatura, wilgotność powietrza, nawadnianie). Kiełkowanie i wzrost roślin były codziennie dokumentowane fotograficznie, a parametry środowiskowe zapisywane w bazie danych do późniejszej analizy.

Jury konkursu doceniła naukową metodologię badań naszych uczniów i przyznała im tytuł Laureata. Pięć drużyn – równorzędnych laureatów – w ramach nagrody uczestniczyło w całodniowych warsztatach laboratoryjnych. Odbyły się one na Wydziale Inżynierii Środowiska na Politechnice Warszawskiej. Laureaci uczestniczyli w pokazach i eksperymentach w symulowanych warunkach księżycowych i marsjańskich.

Dziękujemy naszym nauczycielom: Barbarze Wójcik, Wojciechowi Cebuli i Markowi Braunowi, za konsultacje i pomoc w przeprowadzaniu eksperymentów.